Tiny Techniek: draagconstructies

Een eerste stukje over de bouwtechniek van Tiny Houses. We beginnen gelijk met misschien wel een van de belangrijkste elementen van je Tiny House; de hoofddraagconstructie. De vraag van deze blogpost is welke van  alle verschillende types draagconstructies geschikt zijn voor het bouwen van Tiny Houses en wat de voor- en nadelen zijn van de verschillende oplossingen.

Grofweg kan een constructie uit drie materialeren bestaan: steen/beton, staal en hout. We kunnen, met enige voorzichtigheid, bij voorbaat stellen steen en beton niet geschikt zijn als draagconstructie voor (verplaatsbare!) Tiny Houses. Het gebouw moet immers licht zijn, het liefst demontabel en ook flexibel. Daarnaast worden constructies ook wel onderverdeeld in schijfconstructies en skeletconstructies. Een schijfconstructie biedt mogelijkheden voor ruimtescheiding en stabiliteit, maar een skeletconstructie geeft meer vrijheid in het (later aanpassen van het) ontwerp.

Houten skelet

Diegene die voor t eerst aan een tiny-house denkt, zal snel een houten boomhutje voor zich zien. Hout wordt geassocieerd met duurzaamheid en met de natuur (want dat is het ook). Hout leent zich prima om mee te bouwen; maar kent ook zijn beperkingen.

Voordelen:

  • Esthetische waarde: Een eerste voordeel van hout dat iedereen zal toegeven, is de esthetische waarde. Een houtconstructie ziet er direct mooi uit! Kijk maar bijvoorbeeld naar de spantconstructie van Dimka [link naar Dimka’s spantconstructie].
  • Milieuvriendelijk: Hout is relatief milieuvriendelijk, want tijdens hun groei zuiveren bomen de lucht en nemen ze CO2 op, daarmee verminderen bomen het broeikaseffect. Het is een hernieuwbaar materiaal en als je er voor zorgt dat je het niet vanuit de andere kant van de wereld over laat vliegen en dat er genoeg nieuwe bomen worden geplant, ben je het milieu niet tot last door het te gebruiken.
  • Produceerbaarheid Ook is hout is makkelijk te verwerken tot bouwmateriaal. Voor het maken van hout zijn geen chemische processen of dergelijke vereist (afgezien van de kleine hoeveelheid vloeistof die soms nodig is om het hout te impregneren). Na het kappen van de boom en het zagen in balken en planken, is het materiaal al zo goed als klaar voor gebruik.
  • Brandveiligheid: Je zult het niet geloven, maar hout is een best wel brandveilig! Een verkoolde laag hout is namelijk een best wel goede brandwering. Hierdoor kan de constructie het bij een brand lang volhouden.
  • Akoestiek en thermiek: Ook heeft hout goede akoestische en thermische eigenschappen, hetgeen de detaillering soms juist weer versimpelt (zie ook nadeel – detaillering), omdat er geen lastige details nodig zijn koudebruggen te voorkomen.

Nadelen

  • Onderhoud: Een nadeel van hout is dat het onderhoudsgevoelig is! Een houten gevel dient af en toe geschilderd of gelakt te worden en hout is gevoelig voor schimmel en ongedierte als houtwormen.
  • Detaillering: Het gebruik van hout als bouw(constructie)materiaal kan zorgen voor lastige detailleringen. Het is immers een vrij ‘lomp’ materiaal dat haar sterkte haalt uit haar oorspronkelijke vorm; na veel zagen en beitelen in onhandige hoeken, ben je al snel een groot deel van je sterkte kwijt. Gecombineerd met de eis van onderhoud kan je onhandige details krijgen.

Al met al is hout dus een prima materiaal om je Tiny House mee te bouwen. Het is mooi en milieuvriendelijk en goed te produceren. Het vergt wellicht wat extra tijd in onderhoud en detaillering, maar dat wordt ruimschoots gecompenseerd door de akoestische en thermische eigenschappen.

Staal skelet

Bouwen met staal klinkt in eerste instantie minder natuurvriendelijk dan houtbouw, maar schijnbedriegt. Staal kent onverwachte kwaliteiten en handigheden, zeker als het om hergebruik en  flexibel bouwen gaat.

Voordelen

  • Standaardisatie: Een groot voordeel van bouwen met staal, zijn de gestandaardiseerde bouwelementen. Profielen, bouten, moeren, stangen en ga zo maar door; het is er allemaal en het is allemaal te koop, precies in de maat en kwaliteit die je wil. Door deze standaardelementen kan je, gepaard met een slim ontwerp, supersnel bouwen!
  • Sterkte: Daarnaast is staal supersterk. Hierdoor heb je relatief weinig materiaal nodig om je Tiny House overeind te houden en kan je dus ook licht bouwen. Staal is even sterk in het opvangen van drukkrachten als trekkrachten, dit maakt het gebruik van stalen kabels mogelijk. Kabels lenen zich perfect voor bewegende delen en slanke constructie-onderdelen.
  • Demontabel: Gepaard met de standaardisatie, biedt staal voordelen met betrekking tot demontabiliteit. Omdat bijna alles vastgebout of gemoert zit, kan je bijna alles ook weer heel makkelijk losmaken. Dit heeft twee voordelen; flexibiliteit in de bouw, maar ook een grote mate van hergebruik bij eventuele sloop of renovatie!

Nadelen

  • Brandveiligheid: Een nadeel van staal is dat het slecht tegen brand kan. Bij een verhoging van de temperatuur neemt het dragende vermogen van staal enorm snel af, je hebt dus vaak extra maatregelen om brand tegen te gaan.
  • Onderhoud en detaillering: Staal is gevoelig voor corrossie (roest), wat vraagt om een slimme detaillering met betrekking tot vocht. Daarnaast geleidt staal enorm goed warmte, dat is in veel toepassingen heel handig, maar in de bouw vraagt dit om extra aandacht om thermische problemen tegen te gaan.

Wellicht onverwachts, maar staal is dus een ideaal materiaal voor het bouwen van Tiny Houses. Als je op zoek bent naar flexibiliteit en een ranke constructie, kan je kiezen voor stalen. Als je in je detaillering iets meer aandacht besteed aan brandveiligheid en thermische detaillering, zal staal als materiaal weinig problemen opleveren. Staal gaat lang mee en maakt de meest innoverende vormen van je constructie mogelijk.

Conclusie?

Veel informatie over twee verschillende principes! Is er een eenduidig antwoord? Nee, de keuze voor een draagconstructie is van veel factoren afhankelijk. De vorm van je gebouw bijvoorbeeld of de mate van flexibilteit. Ook is het natuurlijk nog mogelijk om deze twee types te combineren (houten gevels met stalen dakconstructie bijvoorbeeld). Hopelijk is deze informatie binnenkort te relateren aan een echt ontwerp; dan is te zien hoe een onderbouwde keuze gemaakt kan worden voor één van de twee types. Als je alvast wil zien hoe anderen de keuze hebben gemaakt, kan je kijken op deze site. Twee Tiny House-bouwers Erin & Rob hebben bewust gekozen voor een stalen skelet, hun voors en tegens leggen ze duidelijk uit! Maar besef goed, iedere situatie is anders.

Ik wilde jullie in ieder geval vast deze basisinformatie geven en zo laten zien dat er van alles mogelijk is. Want naast deze twee methodes, zijn er vast nog veel meer. Wie weet schrijven we daar ook nog eens over.

5 Opmerkingen

Discussieer mee en vertel ons uw mening.

Leon
9 september 2015 om 20:09

Impregneren gaarne niet bagatelliseren met ‘kleine hoeveelheid vloeistof nodig’; het gaat hier niet om suikerwater. Er zijn helaas nog steeds veel zwaar toxische methoden voor houtconservering in zwang. Je noemt hout ‘een prima materiaal’ en staal ‘een ideaal materiaal’… mmmm kweenie.
Link naar Dimka ontbreekt!

groeten
Leon

Een tiny maquette | Marjolein in het klein
11 oktober 2015 om 08:40

[…] in Delft en weet heel veel van constructie, zo heeft hij laatst een artikel geschreven over draagconstructies in Tiny Houses. Ik haalde Laurens en Vincent van het station op zodat ze niet eerst nog een half […]

Pieter Parmentier
18 oktober 2015 om 07:37

Het lijkt me zo dat staal ook veel meer energie vergt voordat je het kunt verwerken.

tinyhuis
18 oktober 2015 om 15:22
– Antwoord aan: Pieter Parmentier

Absoluut, goed punt. Hout heeft een veel lagere ‘embodied energy’ dan staal, hier een interessant artikel daarover waar ook in cijfers te zien is dat hout een duurzamere oplossing is. Voor kleine huisjes is het ook erg gemakkelijk te gebruiken. Een interessante vraag is of de gigantische gebouwen die we tegenwoordig maken ook duurzaam kunnen worden uitgevoerd in hout, hier een voorbeeld.

Pieter Parmentier
18 oktober 2015 om 07:39

PS: enige jaren geleden heb ik een schuur gebouwd met zgn Platohout. Dat wordt gekookt en gebakken en kan vervolgens zonder conserveermiddelen toegepast worden. Ik weet niet of het nog geproduceerd wordt.